Palate Martinović i Brajković-Martinović

Palata Martinović jedna je od najstarijih peraških palata. Nalazi se uz „velju” ulicu koja povezuje glavni trg u Perastu ispred crkve Sv. Nikole sa tvrđavom Sv. Krsta. Na palati se nalazi grb kazade Čizmai (ruka koja drži granu) kojoj su pripadali Martinovići. Palata je danas u ruševnom stanju.

Palata Brajković-Martinović se nalazi zapadno od glavnog trga, uz stari put. Podignuta je vjerovatno u prvoj polovini XVII vijeka, na mjestu stare kuće Markovića, o čemu svjedoči natpis sa 1623. godinom, na kome se navodi da su palatu podigli Vicko i njegova braća, sinovi Tripa Markovića (kasnije zvanih Martinovići) – iz kazade Čizmai. Palata ima dva sprata. Na drugom spratu je balkon, koji se nekada pružao duž cijele fasade. Ispred fasade, u visini prvog sprata, nalazi se terasa. Ograde balkona i terase su nekada bile od kamenih balustera, a sada su od livenog gvožđa. U dnu terase su dva jednostavna portala i prozor. Nad desnim portalom je natpis iznad koga je grb kazade Čizmai. U palati je sačuvan originalan raspored prostorija. Salon na prvom spratu palate je dekorisan krajem XIX vijeka, u stilu Napoleona II. On je jedini još uvjek u potpunosti sačuvani salon u Perastu, sa originalnom dekoracijom i namještajem.

Među najistaknutijim predstavnicima porodice Martinović bio je Marko Martinović (1663-1716) pomorski trgovac, pedagog i pisac, jedna od najznačajnijih ličnosti u istoriji Perasta. Osnovno obrazovanje sa elementima iz pomorstva Marko Martinović stekao je u Franjevačkom samostanu u Perastu. Zahvaljujući pomorskom iskustvu i vještini, 1697. godine Mletački senat ga je izabrao da poučava pomorskim vještinama grupu ruskih kneževa i boljara, koje je ruski car Petar Veliki poslao u Veneciju. On je u Veneciji ruskim pitomcima predavao nautiku i izveo sa njima tri praktična putovanja. Na jednom od njih, 1698. godine, zaustavili su se u Perastu, gdje je obavljena dopunska nastava. Boravak Marka Martinovića sa ruskim plemićima u Perastu 1698. obilježava početak pomorskog pedagoškog djelovanja kod nas. To je ujedno i početak uspostavljanja veza Boke i Crne Gore sa Rusijom Petra Velikog.