BokaBay

Palata Bujović se nalazi na zapadnom kraju Perasta, pri moru. Jedna je od najljepših baroknih građevina na cijelom Jadranskom primorju, i djelo je arhitekte Giovanni Battista Fontane iz Venecije.

Palatu su podigli braća Vicko i Ivan Bujović. Porodica Bujović je pripadala kazadi Stojšić. Finansijska moć Vicka Bujovića (1660 - 1709)proizilazila je iz njegove značajne uloge u borbi protiv gusara, visokog čina guvernera flote u Morejskom ratu i velike trgovačke aktivnosti. Ubijen je 1709. godine, i nije nikada stupio u dovršenu palatu.  Sačuvano je predanje da je, po završetku zidanja, Vicko Bujović upitao arhitektu može li sagraditi ljepšu palatu; pošto je ovaj odgovorio potvrdno, Vicko ga je bacio sa terase.

Postoji predanje da je izgrađena tesanicima sa porušenih hercegnovskih zidina, poslije oslobađanja Herceg Novog od Turaka 1687. godine. Na tri kamene ploče na fasadama, dati su podaci o 1694. kao godini početka radova na palati.

Palata Bujović je jednostavne forme, sa prizemljem, dva sprata i četvorovodnim krovom. Uz prizemlje palate prema moru nalazi se monumentalni trijem sa pet arkada u bunjatu. Iznad ovog trijema je terasa sa kamenom balustradom. Na palati se nalazi pet balkona, jedan centralno postavljen na drugom spratu glavne fasade i po dva na bočnim fasadama. Dok u osnovnim linijama palate preovlađuje renesansna harmonija, barokni pečat je prisutan u bogato obrađenoj kamenoj plastici arkada, balustera, itd. Bogatstvo fasada još snažnije dolazi do izražaja u grupacijama sa dvostrukim kamenim portalima na svim balkonima. U sredini balustrade na terasi, nalazi se grb kazade Stojšića (dva krunisana lava koja drže stolicu). Na zadnjem dijelu palate, u novije vrijeme, dozidan je aneks – za potrebe Muzeja grada Perasta koji je smješten u palati.

Palata Lučić-Kolović-Matikola nalazi se uz samu obalu, u zapadnom dijelu Perasta. Palata je vjerovatno nastala u drugoj polovini XVIII vijeka, o čemu svjedoči natpis na glavnoj fasadi sa godinom 1779. i imenima vlasnika, Nikola Kolović – Matikola i sinovi iz kazade Studeni.

Palata je relativno malih dimenzija (tipa „palacin”), na tri etaže, skladnih proporcija, sa malim ograđenim dvorištem prema moru. Specifična je jer u nivou posljednje etaže ima vidionice na sve četiri strane. U prizemlju su jednostavna vrata, naknadno preuređena, a sa obje strane su prozori. Na spratu je mali balkon, a sa strana po jedan prozor profilisanog natprozornika.

Iznad natpisa na vidionici glavne fasade prema moru nalazi se grb. Grb predstavlja varijantu grba kazade Studeni. Polje grba je podijeljeno na tri dijela, u gornjem dijelu sa desne strane je vatra koja gori pod usijanim suncem, a sa lijeve strane je vuk koji se propinje prema suncu.

Palata Zmajević se nalazi u zapadnom dijelu Perasta. Palata je poznata kao „Biskupija” jer su u njoj stolovala dva biskupa, Andrija i Vicko Zmajević. Palata, sa porodičnom kapelom posvećenoj Gospi od Rozarija i osmougaonim zvonikom, predstavlja najsnažniji detalj peraškog pejzaža i njegovu najvrijedniju ambijentalnu cjelinu.

Palata je građena u više faza, a konačni barokni izgled dobija u vrijema Andrije Zmajevića, o čemu svjedoči natpis na pročelju sa navedenom 1664. godinom. Izgrađena na stijeni i od lokalnog kamena, palata predstavlja izuzetno građevinsko rješenje. Simetrična dispozicija, sa istaknutim centralnim dijelom iznad pećine u stijeni, krilima na snažnim nosećim zidovima i impozantnim spoljašnjim stepeništem, daje utisak gradnje u jednom dahu. Međutim, gradnja se odvijala u nekoliko faza: od prvobitne odbrambene kule, koja danas čini centralni dio palate, preko proširenja kule prema brdu, do izgradnje sjevernog i južnog krila. Oslikavanje palate freskama uradio je poznati barokni slikar Tripo Kokolja, kome je Andrija Zmajević bio mecena.

U palati se nalazila Zmajevićeva biblioteka, po nekim podacima najveća u Dalmaciji. Biblioteka je bila prenesena u palatu Burović u Herceg Novom, gdje je i izgorela 1806. godine. Sa palate je 1876. godine skinut krov i od tada počinje njeno propadanje.

Zmajevići su jedna od najznačajnijih peraških porodica, porijeklom iz sela Vrba sa Njeguša. Pripadali su kazadi Perojevića. Na grbu porodice je krilati zmaj i zvijezda, iznad dva prekrštena pera koja su simbol kazade Perojevića. Zmajevići su dali neke od najznačajnijih Peraštana.

Andrija Zmajević (1624-1694) je osnovno obrazovanje stekao kod franjevaca u Perastu. Studije teologije i filozofije završio je u Rimu, gdje je i doktorirao. Godine 1671. papa Klement X postavio ga je za nadbiskupa barskog i primasa srpskog. U svom „Crkvenom ljetopisu” iznio je porodično predanje. Sakupljao je, među prvima, narodne pjesme svoga kraja, dubrovačku poeziju, bugarštice. Umro je 1694. godine u Perastu, gdje je i sahranjen u kapeli Gospa od Rozarija koju je sam podigao.

Vicko Zmajević (1670-1745) je nećak Andrije Zmajevića. Godine 1685. dobija doktorat iz oblasti filozofije i teologije, a 1701. papa Klement XI ga imenuje za nadbiskupa barskog. Povjeren mu je i zadatak apostolskog posjetioca za Albaniju, Makedoniju i Srbiju. Podržava književnike i sakuplja narodne pjesme. I sam je izuzetno talentovan pjesnik. Godine 1694. štampa zbirku latinskih pjesama „Musarum chorus in laudem Antonii Zeni”. Napisao je i „Specchio della Verita” (Ogledalo istine). Umro je 1745. godine i sahranjen u crkvi Gospa od Kaštela u Zadru.

Matija Zmajević (1680-1735) jedan od najpoznatijih predstavnika porodice Zmajević, sinovac nadbiskupa barskog i primasa srpskog Andrije Zmajevića, a sin poznatog pomorca Krsta (Krila) Zmajevića. Već sa osamnaest godina Matija zapovijeda brodom. Godine 1712. odlazi u Rusiju, u Petrovgrad, gdje je kao prvorazredni pomorski stručnjak stupio u službu Petra Velikog. Zatim jedno vrijeme provodi u Finskoj, gdje se ističe u borbi protiv Šveđana i dobija zvanje kontraadmirala, pa viceadmirala. Umro je 1735. godine u Tavrovu, a sahranjen u katoličkoj crkvi u Moskvi.

Palata Smekja se nalazi u središnjem, priobalnom dijelu Perasta, neposredno uz crkvu Sv. Marka.

Smekje, porodica koja je pripadala kazadi Čizmai, kao pomorci sreću se vrlo rano, već u drugoj polovini XVI vijeka. Petar Smekja dovodi svoju porodicu do ekonomskog uspona, poslije čuvenog trgovačkog poduhvata, kada je brodom „Leon Coronato” doprinio privrednom povezivanju baltičkih zemalja sa Venecijom 1746. godine. Već 1748. on postaje „konte”, a 1779. porodica je pripojena kotorskom plemstvu.

Palata se sastoji iz dva dijela - starijeg, izgrađenog 1764. godine, koji se nalazi između obalnog i starog puta i mlađeg dijela koji je započet 1764. godine, a završen 30-ih godina XX vijeka. Ova dva dijela su spojena zasvedenim prolazom iznad starog puta. O godini gradnje svjedoči natpis iznad ulaza u gornji dio palate:

D. O. M.
PETRUS COMES SMECCHIA
DOMUM DE SUO AERE
ERREXIT PRIDE NONAS
AVGUSTI MDCCLXIV

Palata Martinović  jedna je od najstarijih peraških palata. Nalazi se uz „velju” ulicu koja povezuje glavni trg u Perastu ispred crkve Sv. Nikole sa tvrđavom Sv. Krsta. Na palati se nalazi grb kazade Čizmai (ruka koja drži granu) kojoj su pripadali Martinovići. Palata je danas u ruševnom stanju.

Palata Brajković-Martinović se nalazi zapadno od glavnog trga, uz stari put. Podignuta je vjerovatno u prvoj polovini XVII vijeka, na mjestu stare kuće Markovića, o čemu svjedoči natpis sa 1623. godinom, na kome se navodi da su palatu podigli Vicko i njegova braća, sinovi Tripa Markovića (kasnije zvanih Martinovići) – iz kazade Čizmai. Palata ima dva sprata. Na drugom spratu je balkon, koji se nekada pružao duž cijele fasade. Ispred fasade, u visini prvog sprata, nalazi se terasa. Ograde balkona i terase su nekada bile od kamenih balustera, a sada su od livenog gvožđa. U dnu terase su dva jednostavna portala i prozor. Nad desnim portalom je natpis iznad koga je grb kazade Čizmai. U palati je sačuvan originalan raspored prostorija. Salon na prvom spratu palate je dekorisan krajem XIX vijeka, u stilu Napoleona II. On je jedini još uvjek u potpunosti sačuvani salon u Perastu, sa originalnom dekoracijom i namještajem.

Među najistaknutijim predstavnicima porodice Martinović bio je Marko Martinović (1663-1716) pomorski trgovac, pedagog i pisac, jedna od najznačajnijih ličnosti u istoriji Perasta. Osnovno obrazovanje sa elementima iz pomorstva Marko Martinović stekao je u Franjevačkom samostanu u Perastu. Zahvaljujući pomorskom iskustvu i vještini, 1697. godine Mletački senat ga je izabrao da poučava pomorskim vještinama grupu ruskih kneževa i boljara, koje je ruski car Petar Veliki poslao u Veneciju. On je u Veneciji ruskim pitomcima predavao nautiku i izveo sa njima tri praktična putovanja. Na jednom od njih, 1698. godine, zaustavili su se u Perastu, gdje je obavljena dopunska nastava. Boravak Marka Martinovića sa ruskim plemićima u Perastu 1698. obilježava početak pomorskog pedagoškog djelovanja kod nas. To je ujedno i početak uspostavljanja veza Boke i Crne Gore sa Rusijom Petra Velikog.

Palata Visković se nalazi na području zvanom Luka, u priobalnom dijelu Perasta, sa donje strane starog puta. Kompleks Viskovića sastoji se od četiri dijela: kule (čardaka), palate, lođe sa đardinom i novog dijela palate.

Najstariji dio palate je kula, izgrađena oko 1500. godine, koja je bila jedan od centara sistema odbrane grada, što se vidi po uklesanom natpisu na nadvratniku kule – pet slova „P”: Parvum Propugnaculum Pro Praesidio Perasti (mali odred za odbranu Perasta). Na posljednjoj etaži kule sačuvan je top. Uz kulu su dograđeni palata na dva sprata sa lođom i novi dio.

Na palati se nalaze tri portala, sva tri rađena u bunjatu. Prvi portal se nalazi na južnoj strani, prema moru, na dvorišnom zidu. Na njemu je raskošni grb, u čijem gornjem dijelu je zubatac, simbol kazade kojoj su Viskovići pripadali, a u donjem lav - kao posebni znak ove porodice. Na sjeverozapadnoj strani, uz stari put, je glavni ulaz u palatu. Na portalu je izrađena riba zubatac iz grba Viskovića i uklesani inicijali F C C V (Francesco Conte Colonello Viscovich). Sa iste strane, nalazi se portal u prizemlju lođe, i na njemu je uklesana godina 1718, a iznad nje zubatac.

Viskovići su pripadali kazadi (bratstvu) Zubaci (Dentali). Dali su veliki doprinos pomorskoj, vojnoj, trgovačkoj, političkoj i kulturnoj prošlosti Perasta, kroz više od pet vijekova, od XV do druge polovine XX v.  Nikola Visković (XVI v) je kao kapetan Perasta predvodio Peraštane prilikom opsade Kotora od turske flote Hajrudina Barbarose 1539. godine.  Krsto Vickov Visković (1612-1676), proslavljeni kapetan Perasta, je organizovao odbranu grada prilikom turskog napada koji je predvodio Mehmed aga Rizvanagić 1654, kada su Peraštani izvojevali najslavniju pobjedu u svojoj istoriji. Frano Marjanov Visković (1665-1720) („collonello’’) pukovnik istakao se u borbama protiv gusara i Turaka u Grčkoj, na Peloponezu, Eubiji, Moreji i Hercegovini. Prvi je među sedam Peraštana dobio najveće mletačko odlikovanje, krst Sv. Marka i titulu kavalijera 1703. godine. Josip Alvize Josipov Visković (1760-1824) pomorski kapetan, proslavio se kao jedan od posljednjih branitelja Venecije. Godine 1813. bio je jedan od potpisnika Deklaracije o ujedinjenju Crne Gore i Boke. Vjekoslav (Luiđi) Antonov Visković (1828- 1891) kapetan duge plovidbe, generalni konzul Austrougarske u Brindiziju. Zaslužan je za sistematizaciju Arhiva peraške opštine.  Frano Antonov Visković (1836 -1905) je najistaknutiji član porodice. Kapetan duge plovidbe je postao 1856. i trideset sedam godina je bio kapetan na jedrenjacima i parobrodima Austrijskog Lojda. Poznat je po izumima nautičkih sprava i kao autor udžbenika za pomorske škole. Bavio se proučavanjem porodičnog arhiva, što je rezultiralo objavljivanjem knjige „Storia di Perasto’’ i monografijom o ostrvu Sv. Đorđa. Krsto Josipov Visković (Perast, 1856-1913) pomorski kapetan, glavni agent Austrijskog Lojda u Kotoru. Bio je vicekonzul Švedske i Norveške u Konstanci. Značajan je njegov angažman početkom XX v. na razvoju turizma u Boki. Josip Visković i njegova sestra Anka, udata Radimir su bili posljednji izdanci ove stare peraške plemićke porodice.

Palata Balović se nalazi u istočnom dijelu Perasta, u predjelu zvanom Luka. Ispred palate se nalazi „boljun”, tj. izvor slatke vode Bizetina - sa terasom sa polukružnim svodom iznad izvora - koji je ranije pripadao palati.  Palata je sagrađena polovinom XVIII vijeka.

Balovići, koji su pripadali kazadi Dentali, bavili su se pomorstvom, bilo u ratnoj mornarici, bilo privatnom pomorskom trgovinom.

Jedan od najznačajnijih predstavnika porodice je Julije Balović (1672-1727), koji je u dva maha obavljao dužnost sudije u opštinskoj službi. Istakao se na dužnosti kapetana peraških zastavnika na mletačkom admiralskom brodu, za šta je sticao javna pismena priznanja. Poznat je i po književno-istorijskoj djelatnosti, gdje se ističe njegova „Peraška hronika”, započeta krajem 1714. godine, u kojoj hronološkim redom iznosi događaje iz istorije Perasta. Jedan dio ovog rukopisa nalazi se u Župnom arhivu u Perastu, a drugi je u Naučnoj knjižnici u Splitu. Julije Balović je 1693. napisao i pomorski priručnik „Pratiche scrivanesche”. Intenzivno se bavio sakupljanjem narodnih pjesama i zauzima značajno mjesto među predvukovskim sakupljačima narodnih pjesama.

Palata Balović je tipična barokna palata XVIII vijeka - jednostavna, ali harmonična i monumentalna, sa prizemljem, dva sprata i belvederom.  U prizemlju se nalazi portal u bunjatu sa po dva barokna eliptična prozora, a na prvom spratu veliki portal sa kamenom balustradom u donjem dijelu.  Do restauracije 1981. godine, kada je zgrada preuređena za stanovanje, bio je sačuvan enterijer sa originalnim rasporedom prostorija, četiri sobe i salon.

U palati su se nalazili izuzetno bogati porodični arhiv i biblioteka, koji su oko 1933. godine i poslije II svjetskog rata odneseni iz Perasta. U ovoj palati je ljetovao Njegoš 1846. godine i tu napisao pjesmu „Paris i Helena” ili „Noć skuplja vijeka”.

Palata Mazarović se nalazi u jugoistočnom dijelu Perasta zvanom Luka, iznad starog puta. Građena sredinom XVIII vijeka, predstavlja jedan od karakterističnih primjera kasnobaroknih palata sa belvederom.

Fasadu palate Mazarović djelimično zaklanja niz kuća koje se nalaze ispred nje i izlaze direktno na stari put. Palata ima dva sprata i belveder sa volutama, na kojem se nalazi grb Mazarovića. U prizemlju je portal, obrađen u bunjatu, sa po dva ovalna barokna prozora sa strane. Drugim spratom dominira balkon na šest konzola. U zadnjem dijelu palate se, u vidu ankesa, nalazi kuhinja na dvije etaže. Uz palatu se nalazi i starija kuća Mazarovića sa renesansnim karakteristikama. U palati je sačuvan originalni raspored prostorija, sa velikim centralnim salonom u sredini, kao i autentični enterijer sa malternom dekoracijom na zidovima, čiji su se tragovi sačuvali uprkos dugotrajnoj izloženosti atmosferskim uticajima. Palata se nalazi u ruševnom stanju već više od jednog vijeka.

Mazarovići su bili jedna od najuticajnijih peraških porodica, iz kazade Smilojević. U kotorskim spisima porodica se spominje još 1334, a u Perastu se javljaju od XV vijeka. Na porodičnom grbu nalazi se smilje, simbol besmrtnosti. Među značajnim predstavnicima porodice Mazarović su: Luka (1618-1705) sudija i opštinski kapetan Perasta, koji je učestvovao u Peraškom boju 1654. godine, i ugostio Petra Zrinskog prilikom njegove posjete Perastu; Vicko (1613-1683) četiri puta biran za opštinskog kapetana Perasta, cijenjeni pomorski kapetan kome je Mletačka republika povjerila komandu na jedrenjaku „Giove Fulminante”; Krsto (1680-1725) pomorac i pisac baroknog perioda, sakupljač narodnih pjesama, i autor Biografije Mazarovića. (postoji sačuvan njegov nacrt sa proračunom za rekonstrukciju crkve Sv. Nikole u Perastu iz 1711. godine); Antun (1658-1705) vitez cara Leopolda, pored Tripa Kokolje najpoznatiji peraški slikar koji je učio slikarstvo u Veneciji a radio u Beču, gdje je portretisao mnoge Habzburgovce, među kojima i cara Josipa I i Mariju Tereziju; dr Šimun, hirurg i diplomata, koji je bio u Persiji u ruskoj diplomatskoj službi, kao poslanik i ministar cara Aleksandra I i odlikovan ordenom persijskog šaha i Karlo prvi aeronautičar na južnoslovenskim prostorima koji je 1789. godine, samo šest godina nakon prvog uzletanja francuskih balonista, izveo demonstraciju leta balonom u Zagrebu, prvi na ovim prostorima.  Posljednji potomak porodice u Perastu bila je Teodolina Mazarović čijom se smrću 1919. godine gasi porodica Mazarović u Perastu.

Palata Šestokrilović se nalazi na području zvanom Luka, u jugoistočnom dijelu Perasta. Vjerovatno je sagrađena krajem XVII vijeka, o čemu svjedoči natpis na vijencu ispod krova u kome se pominje 1691. godina.

Šestokrilovići su bili jedno od najstarijih peraških bratstava – kazada. Miloša Šestokrilovića pominje Mavro Orbin kao vođu 150 Peraštana u borbi, oko 1150. godine, protiv bosanskog bana Borića, a na strani Kotorana, Dubrovčana i Ulcinjana.

Palata je veoma skladnih proporcija, ima dva sprata, bez vidionice, podsjeća na renesansno oblikovanje. Krov je četvorovodan, sa karakterističnim prelomom (kod strehe) . Uz fasadu se nalazi spoljašnje stepenište koje vodi do prvog sprata. Na drugom spratu je balkon sa renesansno profilisanom kamenom balustradom. Nad balkonom, na vijencu ispod krova, je grb Šestokrilovića (krilo ptice) i oštećeni natpis:

SESTO 1691 CR / ILO / VI / CH /

Palata se nalazi u istočnom dijelu Perasta, u predjelu zvanom Luka, uz samu obalu. Sagrađena je sredinom XVIII vijeka. U XIX vijeku, za vrijeme austrougarske vladavine, služila je kao Carinarnica (otuda u narodu ime Dogana), a danas je u njoj Župni ured.

Porodica Bronza se doselila vjerovatno iz Skadra, a pripadali su kazadi (bratstvo) Šilopi. Bili su vrsni pomorci i trgovci. Njihov prvi brod Santa Maria di Scarpello pominje se u arhivskim spisima još 1591. godine. Kapetani Ivan i Josip Bronza su za uspješnu borbu protiv gusara dobili mletačko odlikovanje kavalijera (vitezova) Sv. Marka.

Palata Bronza je tipična barokna palata, sa prizemljem, spratom i trećom etažom u obliku belvedera. Belveder ima karakteristične barokne volute. Na glavnoj fasadi naglašena je srednja vertikala, od portala „u bunjatu” u prizemlju, preko balkona na prvom spratu i mermernog reljefa „Navještenja”, do belvedera nad kojim je kamena kugla. Prozori imaju tipičnu baroknu profilaciju. U prizemlju su dva barokna elipsasta prozora. Na palati se nalaze i puškarnice. Na portalu u prizemlju je grb kazade Šilopi. Na grbu je predstavljena ptica na stablu, koje se nalazi na vrhu brda.

U ovoj palati sačuvan je originalni raspored prostorija. U unutrašnjosti palate svi pragovi vrata od korčulanskog kamena su bogato obrađeni. Tavanica ima profilisane drvene grede - nosače.