BokaBay

Palata Grubonja se nalazi u blizini Sjevernih gradskih vrata, iza crkve Sv. Marije od rijeke.

Po tradiciji, palata je pripadala značajnoj plemićkoj porodici Grubonja, koja se pominje u notarskim spisima XV vijeka, a možda se doselila iz Zadra, budući da se tamo javlja u XII-XIII vijeku.

U današnjem obliku palata Grubonja potiče sa kraja XVI vijeka i sačuvala je sve odlike renesanse u obradi profilacije prozora, čije pragove nose konzole sa fino modelovanim lavljim glavama na prvom spratu. Oko 1955. godine palata je rekonstruisana pa u zemljotresu 1979. nije pretrpjela oštećenja.

Na glavnoj fasadi, između prozora prvog sprata, ugrađena je reljefna ploča sa gotičkim Hristovim monogramom: IHS, a ispod nje reljef sa prekrštenim mrtvačkim kostima i lobanjom, kojoj se kroz oči provlače zmije, a okolo puze miš, gušter i kornjača. Smatra se da je to amblem stare gradske apoteke, koja se kao institucija prvi put pominje u spisima notarske knjige 1326. godine, i već po tome spada među najstarije gradske apoteke u Evropi poslije Italije.

Sa sjeverne strane plate Grubonja nalazi se ulaz u gornji dio tvrđave. Iznad tog prolaza, oslonjen jednom stranom na palatu, je barokni luk od opeka sa volutama. Na njemu je postavljen medaljon sa likom krilatog lava Svetog Marka, godinom izgradnje 1760, i latinskim natpisom: Regia munitae rupis via (Glavni put za tvrđavu u brdu).

Izvor: Martinović Jovan, Sto kotorskih dragulja, Rijeka Crnojevića, 1995.

Palata Lombardić se nalazi u sjevernom dijelu urbanog jezgra Kotora. Palata obuhvata cijeli jedan gradski blok, koji sa sjeverne strane izlazi na trg kod crkve Sv. Luke, a sa južne na malu pjacetu na kojoj se nalazi česma Karampana.

Palata se sastoji od tri jedinice sa posebnim ulazima, na sjevernoj, zapadnoj i istočnoj strani, a glavna fasada je okrenuta ka Trgu Sv. Luke.

Palata Lombardić je nastala sredinom XVIII vijeka, i predstavlja tipični barokni stambeni blok. Palata ima fino obrađene barokne elemente: portal u bunjatu, profilisane prozorske okvire, kao i balkone sa kamenim balustradama na sjevernoj i južnoj fasadi. Mala vidionica koja se nalazi na glavnoj fasadi ima karakteristične barokne volute na spoju sa krovom.

U palati Lombardić se u periodu 1804-1806 godine nalazio Ruski konzulat.

U ovoj zgradi su često boravili Petar I i Petar II Petrović Njegoš, kod svojih prijatelja protojereja Ilije Lombardića i kapetana Toma Lipovca, kasnije dugogodišnjeg gradonačelnika Kotora.

Palata Grgurina se nalazi na trgu poznatim pod imenima „Pjaca od cirkula”, „Pjaca Grgurina” ili „Pjaca od muzeja”. Palata je pripadala plemićkoj porodici Grgurina, koja se u XVII vijeku doselila iz Kopra u Istri i bila uključena u kotorski gradski patricijat.

Palatu je gradio konte i kavalijer Marko Grgurina, značajni trgovac i posrednik. On je posredovao prilikom dolaska u Kotor poznatog mletačkog vajara Francesca Cabianca, koji je tokom 1704-1708. godine izveo vrijedne vajarske radove na unutrašnjosti relikvijara katedrale Sv. Tripuna. Palata Grgurina je nastala baš u doba kada je u Kotoru radio Francesco Cabianca, mada tačna godina gradnje nije nigdje zabilježena. Druga značajna ličnost iz porodice Grgurina je kanonik Marko Antonije Grgurina, kotorski biskup. On je u periodu ujedinjenja Boke i Crne Gore u jesen 1813. bio posrednik u pregovorima između crnogorskog vladike Petra I Petrovića i francuskog maršala Marmonta i generala Gotijea. U svom testamentu on ostavlja palatu siromasima grada Kotora.

Kroz čitav XIX vijek i do kraja I svjetskog rata, palata Grgurina je služila kao sjedište Gradskog poglavarstva ili raznih vojnih instanci, a između dva rata kao sjedište Sreskog načelstva, s tim što je 1938. na dijelu I sprata bio uspostavljen prvobitni Muzej Bokeljske mornarice, kao začetak današnjeg Pomorskog muzeja. Današnji Pomorski muzej Crne Gore otvoren je 1952.

Palata Grgurina je građena u stilu zrelog baroka, sa dosljedno sprovedenim principom gradnje bokeljskih palta „četiri sobe i salon”. Originalni raspored prostorija oko centralnih sala na I i II spratu palate dosljedno je sproveden u njenom prednjem dijelu koji izlazi na trg, dok je zadnji dio palate sa tri sprata ostatak neke starije građevine koja je bila na tom mjestu. Na toj sjevernoj strani palate je prostrana terasa sa pergolom nad zasvođenim magacinom, i barokno koncipirani vrt na nivou I sprata, jedan od rijetkih u Kotoru. Na terasi su uzidani umivaonik i grb porodice Grgurina, koji ima na štitu kozu – simbol grada Kopra, kao uspomenu na porijeklo porodice iz tog grada.

Posebno je dragocjena obrada enterijera palate sa rekonstruisanim (poslije zemljoteresa 1979) drvenim tavanicama, sa podovima od dijagnoalno slaganih kamenih ploča bijele i crvene boje u centralnim dvoranama i ulaznom holu. U jednoj bočnoj prostoriji na I spratu sačuvan je originalni parketni pod od raznih vrsta intarziranog drveta, kakav je vjerovatno postojao u svim prostorijama oko centralnih sala.

Svi unutrašnji portali su bogato barokno profilisani, a rađeni su od korčulanskig kamena, kao i čitava glavna fasada, na kojoj dominiraju balkoni i centralno grupisani portali i prozori sa baroknim karakteristikama.

Palata Drago se nalazi na Trgu pred katedralom Sv. Tripuna. Palata je pripadala znamenitoj vlastelinskoj porodici Drago koja je od XIII do XVIII vijeka dala puno značajnih ličnosti na polju kulture i umjetnosti, te ekonomskog i političkog života Kotora.

Grb porodice Drago, propeti zmaj, uklesan je na više mjesta nad portalima i prozorima palate, kao i na kapitelima koji nose svod iznad uličnog prolaza koji vodi sa Trga do ulaznog stepeništa na sjevernoj fasadi.

Pored ove palate nalazila se još jedna prema katedrali (današnja Biskupija). Naime, u I knjizi kotorskih notara, koja obuhvata vrijeme od 1326. do 1337. godine, nalazi se podatak da je Jelena, kćerka velikog privrednika Medoša Tomina Draga, testamentom poklonila kotorskom biskupu Rajmundu veliku porodičnu zgradu blizu katedrale.

Palata Drago se sastoji iz dva dijela, sjevernog koji ima odlike zrelog gotičkog stila XIV-XV vijeka, i južnog, okrenutog Trgu pred katedralom, pregrađenog u renesansno-baroknom stilu krajem XVII vijeka. Na fasadi okrenutoj prema Trgu, iznad uličnog prolaza, nalazi se renesansno koncipirani prozor sa anđelom raširenih krila na prvom, i raskošna bifora u stilu cvjetne gotike na drugom spratu. Nakon pregradnji u XIX vijeku, sjeverna fasada je potpuno restaurirana tokom obnove poslije 1979. godine, posebno velika trifora i monofore na drugom sparatu, te monofora i ulazni portal sa stepeništem na prvom spratu.

Poslije nestanka porodice Drago početkom XIX vijeka, palata je pripala opštini i imala je javnu namjenu. Dugi niz godina služila je kao obdanište, a neposredno pred zemljotres 1979. kao stambena zgrada. Nakon obnove poslije zemljotresa 1979. godine u njoj je smješten Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture. Prilikom revitalzacije palate posebna pažnja je posvećena enterijeru, naročito velikoj „gotičkoj“ sali na drugom spratu, u kojoj je rekonstruisana i drvena tavanica po uzoru na originalnu. Ova sala je sada najznačajniji ambijent sa gotičkim karakteristikama u gradu.

Palata Vrakijen se nalazi na pjaceti poznatoj pod imenom Pjaca od salate, južno od katedrale Sv. Tripuna. Palata je pripadala kotorskoj plemićkoj porodici Vrakijen.

Iako je u sadašnjem obliku palata nastala u kasnom baroknom perodu, na osnovu dokumenata iz I notarske knjige iz XIV vijeka zna se da se na približno istoj lokaciji nalazila kuća udovice Miha Vrakjena, Katene i njihovog sina Marina.

Mala ali izuzetno skladna palata Vrakijen primjer  je zrele barokne arhitekture druge polovine XVIII vijeka, sa zidovima obrađenim crvenim malterom od mljevene opeke i imitacijama kordonskih vijenaca. Takođe su barokno profilisani kameni okviri prozora i vrata, a nad glavnim portalom je kompozicija, gdje anđeli rađeni u štuko malteru nose raskošni kameni barokni okvir sa porodičnim grbom. Na grbu porodice Vrakijen, u gornjem polju, predstavljena je vrana. Pored reprezentativnog istočnog dijela palate, koji ima samo prizemlje i sprat, u zapadnom dijelu je dograđeno još jedno stepenište i sprat za poslugu. Iznad zasvedenog uličnog prolaza bila je postavljena kućna kapela, jedina u Kotoru koncipirana na ovaj način, koja je nažalost kasnije pretvorena u kuhinju.

Palata Vrakijen je u potpunosti sačuvala autentičan enterijer iz vremena nastanka. Na sprat se ulazi razvijenim dvokrakim stepeništem, ukrašenim zidnim slikarijama i marmorizacijom u tehnici „al secco“, kakve je u drugoj polovini XIX vijeka izvodio u Kotoru i Perastu italijanski majstor-soboslikar Napoleon d’Este. U holu na prvom spratu još stoji podni mozaik i teraco, a iz hola u bočne prostorije vode originalna vrata sa sačuvanim bravama i okvirima, rađena u tehnici intarzije od nekoliko vrsta drveta.

Izvor: Martinović Jovan, Sto kotorskih dragulja, Rijeka Crnojevića, 1995.

Palata Pima se nalazi na istočnoj strani Trga od brašna. Palata je građena krajem XVII vijeka, najvjerovatnije poslije velikog zemljotresa 1667. godine.

Vlastelinska porodica Pima pominje se već u prvoj polovini XIV vijeka, kada žive Rusin Pima i njegovi sinovi Petar i Vita. Porodica je dala nekoliko značajnih ličnosti: Jeronim Pima, humanistički pjesnik sa početka XVII vijeka, koji je pored latinskog i italijanskog pisao i na narodnom jeziku; sredinom XVII vijeka Ljudevit Pima, doktor prava, profesor i prorektor univerziteta u Padovi, na kome su studirali mnogi Kotorani nakon završetka Gramatikalne škole u Kotoru, osnovane u XIII vijeku; sredinom XV vijeka Bernard Pima, pjesnik-humanista, ovjenčan lovorovim vijencem na rimskom Kapitolu.

Iako je poznato da je palata Pima građena u XVII vijeku, istraživačkim radovima je ustanovljeno da je uz zadnju fasadu palate prolazila trasa kasnije pregrađene srednjovjekovne ulice, i da se u tom zadnjem traktu palate nalaze ostaci starijih faza sa otvorima prozora iz romaničkog i gotičkog perioda. Palata Pima nosi obilježja renesansnog i baroknog stila. Osnovna koncepcija palate, sa dominantnom terasom sa dvije arhivolte oko glavnog portala, i unutrašnjim dvorištem iz kojeg sistem stepeništa i galerija vodi na spratove, ima renesansni karakter. Elementi baroka vidljivi su u oblikovanju arhitektonskih detalja na glavnoj fasadi, naročito dugačkog balkona na dvanaest konzola na drugom spratu. Na glavnom portalu nalazi sa grb porodice Pima. Početkom XX vijeka, za potrebe otvaranja i rada Nautičke škole u palati Pima, nad srednjim traktom, u unutrašnjem dvorištu, bila su dozidana još dva sprata, koja su uklonjena nakon 1979. godine.

Palata Buća se nalazi na zapadnoj strani Trga od brašna. To je bila izuzetno velika i reprezentativna palata porodice Buća, sagrađena najvjerovatnije već početkom XIV vijeka, koja je kasnije kroz brojne prepravke izgubila svoju autentičnu monumentalnost.

Palata je pripadala čuvenoj kotorskoj vlastelinskoj porodici Buća, koja je već na početku XIV vijeka dala tri velike istorijske ličnosti: Trifuna, poslanika srpskog kralja Milutina na dvoru pape u Avinjonu i kod brata francuskog kralja Karla de Valoa, koji je tada dobio pravo da u porodični grb stavi ljiljanov cvijet – znak francuskih kraljeva; zatim Nikolu, zapovjednika kotorskih oklopnika u vojsci cara Dušana u bici kod Velbužda, 1330. godine, kasnije protovestijara (ministra finansija) i kneza komornika na Dušanovom dvoru i njegovog poslanika u Veneciju; konačno, njegovog brata Mihaila, poslanika kralja Milutina u Dubrovniku i cara Dušana u Veneciji, jednog od najbogatijih Kotorana svoga doba, vlasnika brojnih imanja i kuća u Kotoru i okolini.

Palata je najvjerovatnije znatno oštećena u razornom zemljotresu 1667. godine. Ekonomska moć porodice Buća u to doba nije bila toliko velika da bi mogli da obnove čitavu palatu, pa je ruševina podijeljena u tri dijela koje su novi vlasnici prepravljali po svom ukusu i mogućnostima.

Sjeverni dio je ostao dvospratan i najviše zadržao obilježja ranije gradnje. U tom dijelu okviri prozora imaju baroknu profilaciju, a u prizemlju su se nalazili otvori  sa prelomljenim gotičkim lukovima, naknadno prošireni, kao i gotički grbovi porodice Buća sa ljiljanovim cvijetom. Srednji dio je porodica Paskavali prepravila i nadvisila još jednim spratom. Okviri vrata i prozora u tom dijelu takođe imaju baroknu profilaciju, a nad portalom je grb izumrle porodice Paskvali.  Južni dio, poznat kao „stara pošta”, obnovljen je skromno, u stilu građanske arhitekture XIX vijeka.

U toku najnovije obnove poslije zemljotresa 1979. godine na istočnoj fasadi prema trgu i na zapadnoj prema moru otkriveni su tragovi i ostaci prezidanih romano-gotičkih prozora i vrata.

Izvor: Martinović Jovan, Sto kotorskih dragulja, Rijeka Crnojevića, 1995.
 

Palata Beskuća se nalazi u ulici koja od Trga od oružja vodi ka Trgu od brašna, preko puta palate Bizanti. Nastala je 1776. godine, na mjestu starijih objekata koji su tu postojali.

Pretpostavlja se da je jedan od tih objekata bila i kuća znamenite porodice Bizanti, sa koje je prenesen portal. Palata Beskuća je jednostavne arhitektonske forme i svednih linija, bez puno dekoratinih elemenata. Najznačajniji elemenat na palati je gotički portal, koji je prenijet sa neke od kuća porodice Bizanti. Portal je pravo remek-djelo cvjetne gotike na čitavoj istočno-jadranskoj obali.

U luneti portala prelomljenog gotičkog luka, u dubokom reljefu je urađen bogato ukrašeni grb porodice Bizanti, na čijem je štitu predstavljen lav na horozontalnoj gredi sa tri kose grede u donjem polju.

Palata je pripadala porodici Beskuća sa Prčanja, koja se posebno izdigla krajem XVIII vijeka, naglo se obogativši kroz pomorsku trgovinu. Porodica je tada dobila i plemstvo, i imala brojne posjede i kuće u Boki Kotorskoj, posebno na Prčanju, Kamenarima i Tivtu, ali i u Mlecima i Carigradu. Na Prčanju je imala lijepu baroknu palatu.  U gradu Veroni imala je svoj feud, zvan Quaderni.

U porodičnom grbu je zmija omotana oko stabla, koja u ustima drži dijete, sa natpisom: „Si deus com nobis, quis contra nos“. Porodična legenda kaže da su Beskuće došle na Prčanj iz Strpa, kao beskućnici, ali da su se brzo obogatili pa da je već konte Jozo Beskuća imao 99 kuća, u Boki i Italiji. On je htio da postane vlasnik ravno stotinu kuća, pa da promijeni prezime u „Stokuća“, ali mu to nije uspjelo.

Nakon nestanka porodice Beskuća početkom XIX vijeka, palata je postala vlasništvo opštine Kotor, a tadašnja austrijska vlast je u njoj smjestila kotorski Sreski sud, u čijem su se arhivu čuvale knjige kotorskih notara od XIV do XVIII vijeka, jedna od najdragocjenijih zbirki Istorijskog arhiva u Kotoru.

Providurova ili kneževa palata u Kotoru, iako skromne i jednostavne arhitekture, zadržala je taj naziv zato što je u njoj, jedno vrijeme,  bilo sjedište gradskih kneževa - providura. Providure je postavljala Mletačka republika za vrijeme svoje vladavine.

Providurova palata u Kotoru nalazila se prvobitno na trgu pred katedralom Sv. Tripuna, ali je srušena u zemljotresu 1667. godine. U njoj je tada stradao providur Alvize Foskarini sa čitavom porodicom.

Građevina koja se danas naziva Providurovom palatom imala je tu funkciju od 1667. godine, ali je već 1788. godine bila pretvorena u kasarnu. Providurova palata, prislonjena uz gradske bedeme, neposredno uz glavni ulaz u grad,  je dugačka građevina koja gotovo sama čini zapadnu fasadu glavnog gradskog Trga od oružja. Više podataka o palati nalazimo u opisu iz perioda kada je ona već pretvorena u kasarnu, i kada su se u prizemlju nalazili prostorije za stražare i magacini za javnu upotrebu, a na prvom  i drugom spratu prostorije za smještaj vojnika.

Na nekim crtežima iz XIX vijeka, i fotografijama s kraja tog vijeka, vidi se da je Providurova palata imala na drugom spratu drveni balkon sa nadstrešnicom, naslonjen na renesansne kamene konzole. Balkon se protezao cijelom dužinom zgrade. Sada je na tim konzolama balkon obnovljen u armiranom betonu, dužine 55 metara.

Izvor: Martinović Jovan, Sto kotorskih dragulja, Rijeka Crnojevića, 1995.